Delen     Populaire blogs     Volgende blog Ľ
Blog maken     Inloggen
_
_
GOOILAND
Geschiedenis van Gooiland van 900 tot 2007
_
Home__Weblog__Prikbord__Fotoblog__Videoblog__Foto's__Links__Gastenboek__Vrienden__Zoeken__Tip__Login
_

Welkom op mijn Weblog


http://gooiland.vijftigplusser.nl/?page=article&warticle_id=44460



Mijn Profiel

gooilander
Ik ben nu offline

• Mijn profiel
• Privť bericht sturen
• Als vriend toevoegen

Toevoegen als weblog vriend






Zoeken in Google
_



CategorieŽn Overzicht




Laatste Weblog artikelen




Fotoboeken


FAMILIE (1)
_
FAMILIE (1)
_

ERFGOOIERS (89)
_
FAMILIE (2)
_






Weblog Vrienden


Nog geen weblog vrienden toegevoegd.



Gastenboek berichten

David Hughes
20 oktober 2017 07:22
_
Heb je dringende leningen nodig om je financiële problemen op te lossen? Indien geïnteresseerd; neem dan contact met ons op via; E-mail: Paydayloans@li ve.com Telefoon: (512) 850-4970

Lieneke Opmeer
08 juni 2017 10:00
_
Deze pagina kwam tegen toen ik op zoek was naar de familie Majoor en met name Machiel Janszoon Majoor uit Laren. Hij is mijn overgrootvader, zijn dochter Engelina is mijn oma. Ik ben ook vernoemd naar haar. Verder ben ik heel erg benieuwd of er meer informatie over mijn overgrootvader bekend is. lienekeopmeer@ hotmail.com

Hans Klinkenberg
25 maart 2016 20:58
_
Joaox@live.nl




Watskeburt Op 50plusser.nl

Door Annelies1 om 06:01
_
Annelies1 Online

Door joop3232 om 05:57
_
Nieuwe Foto van de dag geplaatst

Door annemie61 om 05:57
_
Annemie61 Online

Door nick17 om 05:53
_
Nick17 Online

Door Catharina70 om 05:44
_
Catharina70 Online

Door Rosalina42 om 05:40
_
Rosalina42 Online

Door joop3232 om 05:33
_
Nieuwe Reactie geplaatst

Door joop3232 om 05:30
_
Joop3232 Online





_

Andere artikelen



BLARICUMSE TOPONIEMEN I


Luchtfoto 1952. Omgeving Torenlaan Blaricum.


TOPNIEMEN IN DE BLARICUMMER ENG.

ONTGINNING ENG.

Vanaf de vroegste middeleeuwen konden Gooise boeren van de Landsvrouwe van Goyland, de abdis van Elten, stukken heide kopen. Hiervoor betaalden ze een jaarlijkse copetyns, de zogenaamde koptiende. Een dergelijk blokheide, wynne of gewanne genaamd, werd toegewezen aan een groep boeren. Ze verdeelden de wynne in stroken, zodat elk zijn eigen akker kon ontginnen,waarover hij koptiende betaalde. (a)
Deze 'grondbelasting' werd jaarlijks, samen met de naam van de grondeigenaar, opgetekend in de 'belastingkohieren', de koptienden­boeken. Deze boeken zijn vanaf ca.1500 bewaard gebleven. Soms werd iemand van het ontginnen uitgesloten.Bij doodslag of dood door schuld verloor men het recht 'om de veltslag temogen doen'. (b)
Blaricumse boeren ontgonnen aldus de onvruchtbare zandgronden rond het dorp. Als bemesting dienden heideplaggen vermengd metkoe- of schapenmest. Dit mengsel werd op de geploegde akker gestrooiden niet ondergeploegd, zoals bij andere grondsoorten. Men poogde zo het verstuiven van het zand tegen te gaan. (c)
Vanuit de dorpskom breidden de Enggronden zich uit. In oostelijke richtingkon men niet verder gaan dan de Bouwvenen, die waren ontstaan door de Eemnesser veenontginning. (d) In het noorden stuitte men op de Meent,het gemeenschappelijk weidegebied. De grootste uitbreiding van de landbouwgrond vond in westelijke richting plaats op de heide. De ontgonnen akkers vormden een lappendeken. Door vererving versnipperden deze percelen vaak nog meer. Begrenzing door middel van sloten bestond niet op de hooggelegen Eng. Houtwallen en hoofdzakelijk scheistenen bakenden ieders bezit af. Soms trachtte iemand door het verplaatsen van de stenen of 'aanploegen' zijn perceel te vergroten ten koste van de belendende buren. Werd dit ontdekt en niet ongedaan gemaakt, dan leidde dit tot een proces voor het Schepenengerecht van Blaricum. (e)

GEBRUIK TOPONIEMEN.

Bij het ontbreken van andere aanduidingen dan de belendingen maakte men,voor de ligging, gebruik van een toponiem. Die bestond uit de naam van een weg of 'berg' waaraan een perceel lag, of uit een veldnaam. Zo'n veldnaam kon gelden voor een gebied bestaande uit meerdere kavels, maar kon ook betrekking hebben op een enkel akkertje. Uitgebreide middeleeuwsebronnen met deze namen ontbreken in Blaricum.
De grootste verzameling toponiemen werd opgetekend in de achttiende eeuwse verpondingskohieren. Bewaard gebleven zijn de delen van 1732 tot 1806 uit het rechtsgebied van Blaricum. (f) De daarin voorkomende, meer dan 220, namen duiken ook regelmatig op in schepenakten. Deze hebben hoofdzakelijk betrekking op verkoop, vererving of borgstelling van bouwland. Weiland op de Meent werd zelden in akten genoemd. In en om Blaricum lagen ook enclaves die onder de jurisdictie van een andere Gooise gemeente vielen. Toponiemen daaruit werden in het belastingboek van die gemeente ingeschreven onder een apart hoofdstuk met de titel 'Blaricum'. (g)
Het is moeilijk op basis van de achttiende eeuwse geschreven bronnen de ligging van een met naam genoemde akker te bepalen. Met de komst van het kadaster in 1832 verviel de noodzaak om veldnamen in akten te gebruiken.Toch bleef men, tot diep in de negentiende eeuw, er in akten gebruik van maken naast het kadasternummer. Een onderzoekje in vijf notariële akten leverde de exacte ligging op van 68 benoemde percelen. Uiteraard bleef bij onderling verkeer tussen boeren het gebruik van veldnamen levend, zoals bij verpachtingen. Door schaalvergroting van de landbouw en vooral doorde woningbouw, verdwenen met de keuterboeren ook de meeste toponiemen.

TOPONIEMEN ONDERZOEK.

Wijlen de heer Geervliet, heeft zich door oude Blaricummers laten inlichten over zowel de ligging als de benaming van 35 akkers. Het resultaat publiceerde hij in 1973 in Hei en Wei. Namen zijn vaak onderhevig aan verandering, vooral bij mondeling gebruik. Echter ook in oude akten gebruikte men vaak zeer verschillende schrijfwijzen en verbasteringen, zodat onder een afwijkende naam dezelfde akker werd bedoeld. Ook ontstonden nieuwe veldnamen, zoals 'Korea' rond 1950. Toch bleven tot in deze tijd achttiende eeuwse namen in gebruik.In 1983 heeft een werkgroep van de Historische Kring Blaricum zich beziggehouden met de plaatselijke toponiemen van bouw- en weiland. Er werd een lijst gemaakt met ca. 100 namen en een kaart waarop van een aantal de globale ligging werd aangegeven. Ongeveer 33 van deze namen kwamen reeds voor in de oude verpondingskohieren. Het totaal aantal toponiemen in Blaricum, na het laatste onderzoek in oude akten, bedraagt nu ca. 300. Een droge opsomming van de oudste overgeleverde namen uit de Eng is niet boeiend. De afleiding van deze toponiemen is vaak eenvoudig. Het duidelijkst zijn de namen die afkomstig zijn van personen, beroepen, dieren, bergen, vormen en wegen.
Van de persoonsnamen overleefden er slechts enkele, zoals Cob Ebbenkamp en Caliskamp. Dit soort namen kwamen en gingen.
Van de beroepen bleef over Glazenmakersberg en verdwenen de Kamp van de Molenaars en de Secretaris.
Veel dierennamen doorstonden de tijd. Bekend zijn nog steeds,Varkenspaadje, Hanegekraai en Zwanenkamp.
Maar wie kent nog de vele 'bergen' van Blaricum? Waar lagen de Brantberg, Bramberg, Drogenberg, Kostersberg, Looberg, Matten Koppenberg, Oomberg, Sprengelenberg, Veerckensberg, Zwartenberg? Algemeen bekend zijn nog Rijsbergen en de Tafelberg, de voormalige Kooltjesberg.
Vormnamen als Vierkant, Lindeworm en Crommeland bleven, maar Buijkakker, Bijlakker, Oortje en Ronde Kampje verdwenen.
Het patroon van de vroegere zandwegen bleef goeddeels behouden evenals vele benamingen, zoals Bierweg, Melkweg en Schapendrift. Sommige wegen werden omgedoopt, zoals Heetweg tot Bussummerweg, Smoorsteeg tot Capittenweg en Stegelandse weg tot Caliskampweg.

NAAMSOORSPRONG.

Naar de betekenis van onbekend klinkende namen blijft het gissen.Hieronder volgen enkele mogelijke verklaringen op basis van onder meer het Middelnederlands woordenboek:

-- Blauw Roeltje: Blauw betekende ook vals en roelen was ruilen. Was het ooit een slecht ruiltje geweest?

-- Blauwvoet: Steen of kwartelvalk.

-- Flep Flap of Flabbe: Driehoekig lapje, dat onder de muts van eenklein kind werd gelegd. De vorm van perceel kadastraal nr. A 61 wasinderdaad driehoekig.

-- Faxhul(le) : Fac is vak en hulle is heuvel. Een heuvelachtig gedeelte?

-- Kogge Coge is een stuk land dat buiten tegen een dijk of kade is gelegen.

-- Kermiskoek: Slecht akkertje, volgens overlevering ooit geruild vooreen kermiskoek.

-- Kromakker: Middeleeuwse kavelvorm, ontstaan door het gebruik van de primitieve karploeg.

-- Krijselaar: Crijselen was tandenknarsen. Moeilijk bewerkbare akker metveldkeien?

-- Kuijselaar : Kwezelaar. Ooit bezit van een kwezelachtig persoon?

--Leemzoolen : Leemzeulen, uit een leemkuil leem halen t.b.v. deverharding van de dorsvloer in de boerderij.

-- Loo: Bos. -- Onnoosel: Een simpel of onbetekenend akkertje?

-- Oortje: Oudhollands muntstukje. Gezegde: Geen oortje (niets) waard.

-- Padakker: Akker gelegen naast een pad door de Eng.

-- Soetelaer: Zoetelaarster of marketentster. Was de eigenaar ooitdrankverkoper bij het leger?

-- Stockeren, Stockbreet. In de Maatlanden langs de kust bestond de maateenheid 'stok'.

-- Statenkamer: Staetcamere, een statie of pronkkamer. Afgeleid van de18e eeuwse eigenaren, de burgemeestersfamilie Thierens?
-- Schotakker, Schaepschote: Akker met of bij een schaapskooi?

-- Sup Supe of zupe: Soep of pap.

-- Vellekuipen: Een plaats waar huiden van koeien werden verwerkt?Volgens overlevering werden daar aan de runderpest gestorven koeienbegraven. In deze eeuw werden hier veel koeienbeenderen gevonden.

-- Vosselen: Fosse was kuil. Akker vol kuilen?

-- Vrijhoven: Vrihof was een besloten tuin of hof.

-- Weijnen Wynne of gewanne: Perceel heide, dat ter ontginning van de Abdis van Elten werd gekocht.

-- Werkdroger: Plaats waar 'werk' oftewel vlas werd gedroogd.

TER AFSLUITING.

Het voorlopig resultaat van het recente onderzoek ligt ter inzage bij de Historische Kring van Blaricum. Het bestaat uit een lijst van meer dan 300 toponiemen. Voor zo ver mogelijk staat achter een toponiem vermeld waar deze beschreven staat. Genoemd worden, de akten met data, kadasternummers en eigenaren. Tevens zijn er kadasterkaarten van sectie A en B uit 1832 met de daarbij behorende gegevens. Deze gezamenlijke informatie kan
gebruikt worden voor verschillende studies. Blaricummers kunnen de oorsprong van hun woonomgeving terugvinden. Anderen kunnen hun familiegeschiedenis aanvullen.
Vooral is het te gebruiken bij een studie over een Goois agrarisch dorp in de 18e en begin 19e eeuw. Hiermee zijn van degrond te bepalen: het gebruik, de ligging en de waarde. Deze factoren geven een inzicht hoe men in die periode leefde en werkte. Het hoofddoel blijft echter het vastleggen van toponiemen uit het verledenvoor het nageslacht.
___________________________

Afbeeldingen:

1. Luchtfoto van mei 1952: Omgeving Torenlaan Blaricum. Vergelijk deze foto met dezelfde omgeving op de kadasterkaart uit 1832. (zie afb. 2) De Laarderweg uit 1832 is verbreed en heet nu Torenlaan. De oude akkers naast de Noolse weg zijn nog herkenbaar. ( http://torenlaan-blaricum.toeto.com)


2. Kadasterkaart 1832.Omgeving Laarderweg. (nu Torenlaan - zie afb. 1) Veldnamen: [280, 281] Witzand -- [320] Naarderhoogt -- [322, 325] Zwartenberg -- [341, 342, 346, 532] Hanengekraai -- [350, 351] Evertje -- [353] Lage Akker -- [357] Langakker -- [367] Janisje -- [456, 459, 461, 462] Den Daal -- [468, 469] Matthijsenhout -- [471, 477] Stockbree.

3. Kadasterkaart 1832. Omgeving Naarderweg
(http://naarderweg-blaricum.toetoe.com )


4. Kadasterkaart 1832. Omgeving Matthijssenhout Weg.

____________________________________________________________

Noten:
a) Hist. Kring Laren. Okt. 1986. De verdwenen nederzetting Laren bij hetSint Janskerkhof. Ir. T. van Tol

b) SAGV te H'sum. ORA Blaricum, inv. nr. 3256. Febr. 1677.

c) Stadsarchief Naarden: Stad en Lande Archief, inv. nr. 559 NotulenboekHollandsche Mij Landbouw.

d) Naerdincklant. (p 52) Dr. A.C.J. de Vrankrijker.

e) SAGV te H'sum. ORA Blaricum, inv. nr. 3267. Juni 1708.

f) SAGV te H'sum. Gemeente Archief Blaricum, inv. nr. 319 en 320

g) Stadsarchief Naarden. Verpondingskohier OAN 122.1.

Toponiemen in de Blaricummer Eng Hist. Kring Blaricum ‘DEELgenoot’ mei 1998 - door F.J.J. de Gooijer

___________________________________________________________

F.J.J. de Gooijer

http://gooijer.netfirms.com

http://gooijer.nl.jouwpagina.nl




Kadasterkaart 1832. Omgeving Laarderweg. (Torenlaan)


Kadaster 1832. Omgeving Naarderweg


Kadaster 1832. Omgeving Matthijssenhoutweg


Artikel links



Geplaatst op 21 januari 2014 16:09 en 5298 keer bekeken



Deel dit artikel via:





_
R
eacties van leden


Je reactie
Naam   Gast
Reactie   
  _
Captcha_Beveiligingsvraag

Welk dier is dit?
_





_
Benneke  
15 jan 2008 15:46
Hallo Frans, weer met belangstelling je uitgebreide verhandeling over de koptienden gelezen. Je bezit toch en schat aan kennis over het Gooi vanaf de middeleuwen.

benneke

Redone  
15 jan 2008 15:58
Hoi Frans, ik heb het al eerder gezegd, mijn complimenten voor wat jij allemaal presteert op je weblog!!!!
Gr Ria
_





_
Agaaths-weblog.1  
15 jan 2008 19:54
Nou Frans, dat is zware kost, ik zou het niet op kunnen brengen om aan zulke zware kost te beginnen, onder het lezen dacht ik wat deden die mensen toch moeilijk, zet een heg of muur neer en ziedaar, dat links van de muur is van Jansen en rechts van de muur is van Klasen,enzo allemaal mooie afscheidingen maken, zodat er geen land gestolen kon worden, maar erg knap van de landmeters toen die tijd, met erg weinig instrumenten en andere benodigdheden om zoiets uit te voeren, doe je dit allemaal balangeloos, want het is verschrikkelijk veel werk en een uitzoekerij, mooi gemaakt, petje af, lieve gr agaath

Gooilander  
16 jan 2008 14:08
Hallo Ria, Agaath en Ben,
Bedankt voor jullie reactie. Hoewel ik al heb gereageerd in jullie weblog, doe ik het hier nog eens dunnetjes over:
-- De door mij geplaatste luchtfoto uit 1952 is afkomstig uit het bezit van Tom Manders. (Dorus) Mogelijk woonde hij op de getoonde plek.
-- Aardig is de overeenkomst tussen de luchtfoto en de kadasterkaart uit 1832. De 'uitbreiding' van Blaricum is organisch verlopen. De begrenzing van de huidige bewoonde percelen is gelijk aan de eeuwenoude begrenzing van de oorspronkelijke akkers. Bij de huidige aanleg van nieuwbouwwijken worden oude perceelgrenzen uitgewist door het opspuiten van een dikke zandlaag.
-- Antwoorden aan Agaath:
-- 1. De zanderige akkers waren in het verleden niet veel waard. De gebruikte scheistenen waren afkomstig van de hei, die lagen voor het oprapen.
-- 2. Inderdaad waren die landmeters met hun primitieve middelen zeer kundig. In een vrij korte periode (tussen 1815 en 1824) zijn alle percelen in heel Nederland door deze landmeters opgemeten en vastgelegd. Daarnaast werden er lijsten opgemaakt waar naast de naam van de eigenaar ook de oppervlakte en het grondgebruik werd vastgelegd. (daar heb ik over geschreven, met als onderwerp kadaster) Voor amateurgenealogen is het kadaster en de grondbelasting een betrouwbare bron.

Hartelijke groeten,
Frans
_





_
Gizmoenbeertje  
17 jan 2008 08:28
Ik vond het heel leuk om te lezen, maar wat is er dan vel verandert door de eeuwen heen.. als je in het Blaricum van nu rijdt is het meer een kunstenaars/galerij dorp met hele chique winkels en huizen.
ik kan me wel voorstellen dat het vroeger boerderijen waren, maar door de eeuwen heen is Blaricum , eigenlijk wel een beetje gegroid qua inwonertal?
wat interessant ook een verklaring van al die oude naamgevingen, schoonouders woonden vroeger aan de Kogge...
ik blijf het zeggen dat ik je artikelen altijd heel terdege vind, altjd leuk om hier wat nieuws over het GOOI te lezen, de televisiewereld maakt er een eigen cultuur van, maar ik heb liever de geschiedkundige.... hoewel.... stel dat je ineens een beroemdheid tegen het lijf loopt, maar ja,, ook dat is vergankelijk.... zucht..... dank je wel voor je leuke artikel... ben hier met veel plezier geweest. Groeten, Lia

Gizmoenbeertje  
17 jan 2008 08:31
oooo, wat een spelfouten, sorry...1e zin: VEEL VERANDERD 5e zin: GEGROEID, i.p.v gegroid.
_