Klik voor een vergroting
1
INSTITUUT VOOR PRAE- EN PROTOHISTORIE
-------------------------------------
Inventaris van de archeologische collectie
van Stad en Lande van Gooiland, tentoongesteld
in een vitrine in het Gemeenlandshuis te Hilversum.
(Hilversum 28 januari 1966)
(1-40)
Veertig stenen werktuigen, gevonden en aangekocht bij opgravingen in 1853 in de uiterste zuidoosthoek van Gooiland (zie: L.J.F. Janssen (1856) HILVERSUMSCHE OUDHEDEN, pp. 1-60 en Pl. I-VIII).
December 2009 werd door - Sidestone Press te Leiden - uitgegeven een facsimile op basis van het originele exemplaar van HILVERSUMSCHE OUDHEDEN uit 1856.
De vondsten uit 1853 zijn in 1928 door het Rijksmuseum van
Oudheden te Leiden afgestaan aan het Bestuur van Stad en Lande van Gooiland.
De tekst van een zich in de vitrine bevindende gedrukte lijst luidt als volgt:
'Opgraving onder Hilversum, drie kwartier ten Z.Z.O. van de kom der gemeente op de heide.
(Kadastrale kaart van Hilversum sectie D. Nr. 444)
--------------------------
Afgestaan aan het Bestuur van Stad en Lande van Gooiland door het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden.
No.
01. Hi. 485 Wigvormige steen van bruinachtige kwarts.
02. Hi 438 Geslepen stuk kwartsiet (pijlpunt?)
03. Hi127 Wig van kwartsiet.
04. Hi" 129 Wig van ijzerbevattende kwartsschiever.
05 U. 1918/5 Ronde kei.
06. Hi. Slingerbal van kwarts.
07. Hi 450 Geslepen stuk kwartsiet (pijlpunt?).
08. Hi 34 Wig of beitel van toetssteen.
09. Hi 486 Pijlpunt van kwartsiet.
10. Hi 11 Beiteltje van kwartsiet.
11. Hi 105 Wig van kwartsiet.
12. Hi 75 Lans- of pijlpunt van kwartsiet.
13. Hi 38 Wig van kwartsiet.
14. Hi 6 Beiteltje van kwartsiet.
15. Hi 504 Pijlpunt van toetssteen.
16. Hi 137 Wigje van toetssteen.
17. Hi 24 Punthamertje.
18. U. 1918/5 2 Stenen beiteltjes.
19. Hi. 89 Pijlpunt van kwartsiet.
20. Hi. 42 Pijlpunt van schiever.
21. U. 1918/5 4 Pijlpunten (?).
22. Hi. 152 Pijlpunt van kwartsiet.
23. Hi 133 Wigje.
24. Hi 77 Pijlpunt van grauwe kwartsiet.
25. Hi 347 Pijlpunt van kwartsiet.
26. Hi 265 Wigje van kwartsiet.
27. Hi 174 Pijlpunt van kwartsiet.
28. Hi 477 Mesje van vuursteen.
29. Hi 275 Mesje van vuursteen.
30. Hi 411 Pijlspits van kwartsiet.
31. Hi 452 Pijlpunt van kwartsiet.
32. Hi 455 Pijlpunt van kwartsiet.
33. Hi 274 Mesje van vuursteen.
34. Hi 202 Pijlpunt van kwartsiet.
35. Hi 48 Wig van kwartsiet.
36. Hi 104 Wig van graniet.
37. Hi 261 Bijlvormige wig van roodachtig zandsteen.
38. Hi 378 Wig van kwarts.
39. Hi 415 Bal van sieniet.
40. Hi. 516 Bal van graniet.
Blijkbaar zijn de inventarisnummers "U. 18/5.2", - 4 en -6 in 1918 gegeven aan
door Janssen in 1856 afgebeelde voorwerpen die ca. 1855 ongenummerd gebleven
waren.
Onlangs is er op gewezen dat vrijwel de gehele door Janssen gepubliceerde
vondstengroep van 1853 (thans bewaard in het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden,
Stad en Lande van Gooiland en het Museum voor het Gooi en Omstreken) uit
falsificaten bestaat. (J.A. Bakker en J. Ypey in 'Mededelingen van het Museum
voor Gooi en Omstreken Nr. VIII - 1963/64, pp. 40-60, speciaal pp. 56-58. Dit
geldt voor alle stukken uit de vitrine. Deze vondsten blijven echter interessant
dar zij de oudst bekende archeologische falsificaties in Nederland
vertegenwoordigen.
--------------------------------
Opmerking bij de onderstaande teksten met *] :
tussen " ...." steeds de letterlijke tekst van kaartjes in de vitrine.
----------------------------------
(41) Inv. nr. B 301 --
"Germaans Urntje. Begin Chr: jaartelling (Laarder heide 1907)".*]
Eén met stopverf gerestaureerd, fragment van een S-vormig geprofileerd met vingernagelindrukken versierd, "Potbekerachtig" bekertje met standvoet.
Laat-Neolithicum (ca. 1800 voor Chr.) Hoogte 7,2 cm.
Volgens P.J. van Ravesteijn [3] in 1908 gevonden door H.W.M. Roelants in één der grafheuvels van de Zeven Bergjes, gemeente Laren, en wel tezamen met de stukken 45-46 van deze inventarislijst.
(42) Inv. nr. B 302 --
"Klokbeker. Jong steentijd omstr. 2000 v. Chr.: (Laarderheide 1925)" *]
een gebroken, doch met gips gerestaureerde S-vormige geprofileerde van rand tot grootste buikomvang met gladde spatelindrukken versierde 'zigzagbeker' zonder
standvoet. Laat-Neolithicum (ca. 2200 voor Chr.) Hoogte 18,8 cm.
Opgegraven door A.E. Remouchamps in 1925-'26 uit het centrale hoofdgraf van Grafheuvel 3 van de Zeven Bergjes, gem. Laren, tezamen met (44) [4])
(43) Inv. nr. B 303 --
Een van de "Hamers, jonge steentijd-oudere bronstijd omstr.: 2000 v. Chr.
(Laarderheide 1925)" *] [stenen Hamerbijl]
Een fraaie, aan het hamereinde licht beschadigde, geslepen stenen hamerbijl met cilindrisch steelgat. Lengte 14,5; breedte 6,7; hoogte snede 4,2; diameter steelgat 2,4 cm.
Opgegraven door A.E. Remouchamps in 1925-'26.
Uit het centrale hoofdgraf van grafheuvel 6 van de Zeven Bergjes gem. Laren, tezamen met standvoetbeker van type 1d. [5] Steensoort: zeer fijnkorrelige groengrijze diabaas [7]
(44) Inv. nr. B 304 --
Hamerbijl als (43), doch dermate verweerd dat van het oorspronkelijke, gepolijste oppervlak slechts kleine resten over zijn. Lengte 15,6; breedte 5,3; hoogte snede 4,5; diameter steelgat 2,5 cm. Opgegraven door A.E. Remouchamps in 1925-'26 uit het centrale hoofdgraf van grafheuvel 3 van de Zeven Bergjes, gem. Laren, tezamen met (42) [6] Steensoort: graniet [7]
(45) Inv. nr. B 305 --
"Delen van Bronzen zwaard en Bijl" 3e priode Bronstijdperk omstr. 1200 v. Chr. (Tafelberg 1921)".
Drie fragmenten van het blad van een (in het vuur?) verbogen zwaard met verhoogde middenrib en 5 a 6 paralel ter weerzijden van het middenrib ingegrifte nen. twee fragmenten passen. Blijkens de 'verse breuken' is één fragment
(passende tussen deze twee en het derde stuk) weggeraakt bij het vinden of later. grootste breedte zwaardblad (nu) 3,5; lengte aanpassende fragmenten 11.0; lengte derde fragment 4,3cm.
(46) Inv. nr. B 306 --
Een (in het vuur ? ) verbogen fragment van een bronzen randbijl. Lengte (nu) 8,6; hoogte 2,7; breedte 3,3 cm. [bronzen Rondbijl]
Volgens datering van Dr. J.J. Butler (19.V.1959) zijn beide bronzen door hun fragmentaire staat niet nauwkeuriger te dateren dan ca. 1400-1000 voor Chr. (het zwaard: Montelius II-III of late bronstijd; de bijl: midden-bronstijd)
Beide wapens (45) en (46) zijn gevonden hetzij in 1921 bij de aanleg van een waterreservoir in de Tafelberg, gem. Blaricum en Huizen [8], hetzij in een van de grafheuvels De Zeven Bergjes, gem. Laren [3] en [9].
(47-50) Inv. nrs. B 307 t/m B 310 --
De resten van 2 ijzeren lanspunten en 2 (?) grote ijzeren zwaarden, deels met aanplakkende houtresten. Sterk gecorrodeerd en grotendeels uiteen gevallen.
Enkele stukken in cellofaanpapier gewikkeld. deze wapens maakten oorspronkelijk deel uit van de collectie van wijlen de heer E.M. Jaarsma van de vondsten uit het vroeg-Middeleeuws grafveld op het fabrieksterrein van I.F.F. (toen Polak en
Schwarz Essencefabrieken) aan de Liebergerweg te Hilversum (ca. 1920) Deze
collectie is enige tijd in de vitrine van Stad en Lande geexposeerd geweest,
maar de overige stukken zijn in 1934 of 1935 overgebracht naar het toen juist
gestichte Museum voor Gooi en Omstreken. Zie voor afbeeldingen [10]
(51-62) Inv. nrs. B 311 t/m 322 --
Twaalf door de heer J. Briedé (toen kunstschilder te Laren) geschonken vondsten,
t.w.:
(51-52) --
"1 en 2 Versteende schelpen. Laarder Heide". (2) bevat inderdaad fossielen. (1)
is toevalsproduct.
(53) --
"3. Pijlspits in ruwe vorm. Pruisische Bergen". Toevalsproduct.
(54) --
"4. Beensplinter (Zeven Bergjes)". Dit is juist.
(55-60) --
"5.-10. Zes stukjes van vuurstenen mesjes (Zeven Bergjes)".
Alle vuurstenen afslagklingetjes uit het Mesolithicum (ca. 5500 v. Chr.), en vermoedelijk afkomstig van Briedé 's vindplaats van mesolithische artefacten "bij de Oude Pijnboom" in het stuifzand bij het Blok en de Zeven Bergjes, gem. Laren. (ca. 1935)
(61-62) --
Twee praehistorische aardewerkscherven, volgens bijschrift gevonden na de opgravingen (1925/26) in de Zeven Bergjes, gem. Laren.
(63) --
Twee "stukken van een zware pot of urn (Frankisch?)". (Strand Oud-Naaren). Oud Naarden is verwoest 15 mei 1350). "Randscherven van één grote kom of vuurklok
van grijs aardewerk. Vermoedelijk 14e eeuws".
(64-68) Inv. nrs. B 324 t/m B 328 --
Vier [ vijf] fragmenten van 4 Jocobakannetjes, vervaardigd in de 14e tot 15e eeuw te Siegburg. Gevonden (door W.J. Rust, blijkens potloodaantekeningen op de scherven ?) op het strand te Oud Naarden.
(69) Inv. nr. B 329 --
Een groot fragment van een Jacobakan. Hoogte 19 cm. (alleen hals en oor ontbreken) 14e tot 15e eeuw. Volgens kaartje "1948 opgegraven in het afzandingsterrein van de Kalkzandfabriek Rijsbergen op de Oostermeent", gem. Huizen
(70) Inv. nr. B 330 --
"Fragmenten van de stenen tafel 1769 door Andries Bicker op de Tafelberggeplaatst". Vijf fragmenten van wit marmer, vier met inscripties
( 8771 Stad en Lande http://gooienvechthistorisch.nl
Correspondentie restanten 18e eeuwse orintatietafel - aan Goois Museum)
W of M. Hilversum, Gemeenlandshuis 28 januari 1966
J.A. Bakker J. Slofstra (Drs. J.A. Bakker *) (J. Slofstra **)
*) Wetenschappelijk Medewerker Instituut voor Prae- en Protohistorie van de Universiteit van Amsterdam (I.P.P.) en conservator archeologische afdeling van het Museum voor het Gooi en Omstreken.
**) Assistent I.I.P.)
---------------------------------
Bronvermelding:
1. L.J.F. Janssen (1856) Hilversumsche Oudheden, pp. 1-60 en Pl. I-VIII). ---
2. J.A. Bakker en J. Ypey in 'Mededelingen van het Museum voor Gooi en Omstreken
Nr. VIII - 1963/64, pp. 40-60, speciaal pp. 56-58. ---
3. P.J. van Ravensteijn Gedenkboek Hilversum 1924, p. 4. --
4. A.E. Remouchamps, Oudheidkundige Mededelingen uit 's Rijksmuseum van Oudheden te Leiden 1928, pp. 58-72, spec. p. 67 en afb. 39: 1. ---
5. A.E. Remouchamps, Oudheidkundige Mededelingen en uit 's Rijksmuseum van
Oudheden te Leiden 1928, pp. 58-72, spec. p. 68/9 en afb. 39: 4. --
6. A.E. Remouchamps Oudheidkundige Mededelingen uit 's Rijksmuseum van Oudheden
te Leiden 1928, pp. 58-72, spec. p. 67 en afb. 39: 2. --
7. P. van der Lijn, Nederlandsche Zwerfstenen, 1935. --
8. E. Luden (1931) Het Gooi en de Erfgooiers, p.8. --
9. J.A. Bakker en J. Ypey (1963/4 Mededelingen van het Museum voor het Gooi en Omstreken VIII, pp. 40-60, spec. p. 55, noot 6.
10. J.A. Bakker en J. Ypey (1963/4), Mededelingen van het Museum voor het Gooi
en Omstreken VIII, pp. 40-60, spec. p. 40-46 en fig 1-5. --
11. F.D. Zeiler (1994) 'Onder de hei. Archeologische en historisch-geografische
landschapelementen in het Gooi'. ISBN 90-5345-048-3 --
12. W. Schenkeveld (1997) Opkomst en ondergang van de Hilversum-cultuur.
'Creatief met archeologie' op tentoonstelling Goois Museum. List en bedrog in de Nederlandse archeologie. - Artikel in Gooi en Eemlander 18-04-1997
----------------------------------------
LIJST VAN LANGDURIGE BRUIKLENEN - HISTORISCHE AFDELING - DE VAART ARCHEOLOGIE
Eigendom van de Stad en Lande Stichting te Huizen
a. f 400.-- op 40 stenen werktuigen f 10.- per stuk.
Inv. nr. b 261 t/m B 300. *]
b. f 1000.-- op een Germaans urntje. Inv. Nr. B 301. *]
c. f 2000.-- op een Klokbeker. Inv. Nr. B 302. *]
d. f 1000.-- op een stenen Hamerbijl. Inv. Nr. B 303. *]
e. f 1000.-- op een stenen Hamerbijl. Inv. Nr. B 304. *]
f. f 1000.-- op drie fragmenten van een blad van een zwaard.
Inv. Nr. B 305. *]
f 500.-- op een fragment van een bronzen Rondbijl.
Inv. Nr. B 306. *]
g. f 1000.-- op resten van 2 ijzeren lanspunten en 2 ? grote ijzeren zwaarden. Inv. Nr. B 307 t/m 310. *]
h. f 100.-- op 13 geschonken vondsten; versteende schelpen, pijlspits in afslagklingetjes en prehistorische aardewerkscherven. Inv. Nr. B 311 t/m 322. *]
i. f 100.-- op 5 fragmenten van Jacobakannetjes.
Inv. Nr. B 324 t/m 328. *]
j. f 100.-- op een groot fragment van een Jacobakan.
Inv. Nr. B 329. *]
k. f 200.-- op 4 fragmenten van de stenen tafel door Andries Bicker op de Tafelberg geplaatst. Inv. Nr. B 330. *]
l. f ? op bronzen borstbeeld van Emiel Luden.
Inv. nr. ?
------------------
f 8400.--
*] als in specificatie van de Dienst voor Cultuur d.d. 27 oktober 1976 nader omschreven. Inv. nr. b 261 t/m B 300.
-----------------------------------------
zie ook:
-- HILVERSUMSCHE OUDHEDEN - EENE BIJDRAGE TOT DE ONTWIKKELINGSGESCHIEDENIS DER VROEGSTE EUROPESCHE VOLKEN - L.J.F. Janssen : Facsimilie op basis van een origineel exemplaar - uitgegeven door - Sidestone Press te Leiden - december 2009
-- Laarder Bel 19-06-1928 : Opgravingen grafheuveld -- Stad en Lande - een groote klokbeker http://bel.courant.nu
_________________________________________________
F.J.J. de Gooijer
gooijerfjj@hotmail.com
http://gooijer.netfirms.com/
http://gooijer.nl.jouwpagina.nl/
Voor afbeeldingen en foto's, zie:
http://gooiland.vijftigplusser.nl/
