Delen     Populaire blogs     Volgende blog Ľ
Blog maken     Inloggen
_
_
GOOILAND
Geschiedenis van Gooiland van 900 tot 2007
_
Home__Weblog__Prikbord__Fotoblog__Videoblog__Foto's__Links__Gastenboek__Vrienden__Zoeken__Tip__Login
_

Welkom op mijn Weblog


http://gooiland.vijftigplusser.nl/?page=article&warticle_id=44460



Mijn Profiel

gooilander
Ik ben nu offline

• Mijn profiel
• Privť bericht sturen
• Als vriend toevoegen

Toevoegen als weblog vriend






Zoeken in Google
_



CategorieŽn Overzicht




Laatste Weblog artikelen




Fotoboeken


ERFGOOIERS (89)
_
FAMILIE (1)
_

FAMILIE (2)
_
FAMILIE (1)
_






Weblog Vrienden


Nog geen weblog vrienden toegevoegd.



Gastenboek berichten

David Hughes
20 oktober 2017 07:22
_
Heb je dringende leningen nodig om je financiële problemen op te lossen? Indien geïnteresseerd; neem dan contact met ons op via; E-mail: Paydayloans@li ve.com Telefoon: (512) 850-4970

Lieneke Opmeer
08 juni 2017 10:00
_
Deze pagina kwam tegen toen ik op zoek was naar de familie Majoor en met name Machiel Janszoon Majoor uit Laren. Hij is mijn overgrootvader, zijn dochter Engelina is mijn oma. Ik ben ook vernoemd naar haar. Verder ben ik heel erg benieuwd of er meer informatie over mijn overgrootvader bekend is. lienekeopmeer@ hotmail.com

Hans Klinkenberg
25 maart 2016 20:58
_
Joaox@live.nl




Watskeburt Op 50plusser.nl

Door visboertje om 00:03
_
Nieuwe Forum reactie geplaatst

Door sterretje472 om 00:02
_
Sterretje472 Online

Door Eenzamefietser75 om 23:54
_
Nieuwe Forum reactie geplaatst

Door Eenzamefietser75 om 23:50
_
Nieuwe Forum reactie geplaatst

Door Gribou---Greet om 23:48
_
Gribou---Greet Online

Door Eenzamefietser75 om 23:47
_
Nieuwe Forum reactie geplaatst

Door Eenzamefietser75 om 23:46
_
Nieuwe Forum reactie geplaatst

Door Briesje om 23:44
_
Nieuwe Forum reactie geplaatst





_

Andere artikelen



GOOISCHE MAATLANDEN


Huizer & Naarder Maat

Maatlanden en Angerechten
_______________________________

Ontstaan, gebruik en beheer



Het gebied ontstond nadat de Zuiderzee in open contact was komen te staan met de Noordzee. Door de stormvloeden van deze binnenzee sloegen de moerassige delen voor de Gooise kust weg en tegelijkertijd ontstonden de maatlanden. Dit laatste werd veroorzaakt doordat de waterafvoer van de laaggelegen landen beoosten de monding van de Eem sterker werd en deze gronden dus droog kwamen te liggen.(1) Een deel van aan de kust gelegen Gooische - of Ooster Meent was in gemeenschappelijk gebruik bij de Erfgooiers. Een andere groot deel van deze kuststrook raakte in de middeleeuwen in het bezit van de Sint Vituskerk en van het mannenklooster, beide te Naarden. Na de Hervorming gingen de kerkelijke goede­ren over in handen van de Hervormde kerk en de Monnikskampen werden eigendom van het Burgerweeshuis.(2) Het overige deel was al door de Abdij van Elten verkocht aan de stad Naarden en aan de dorpen Blaricum, Hilversum, Huizen en Laren. De plaatsen in Gooi- of Naerdinckland kregen op deze wijze gronden in bezit die weliswaar onder hun jurisdictie vielen, maar ver buiten de plaatselijke grenzen waren gelegen. Deze maten en angerechten werden genoemd naar de plaatsen waartoe ze behoorden. Zo ontstonden nu nog bekende namen als Huizermaat, Laardermaat, Hilversummer Hoge- of Bovenmaat en Huizerangerecht, Laarderangerecht en Bijvang.(3) De maten werden hoofdzakelijk gebruikt als hooiland. Volgens Lambert Rijksz Lustigh was reeds omstreeks het jaar 1000 sprake van een "uitverkoren groen maylant genaemt Laeremaat".
Dit gebruik als maai- of hooiland zou voortduren tot in de 20e eeuw. Vanaf het begin werden de maatlanden door de plaatselijke besturen verkocht aan particulieren en daartoe in smalle lange kavels opgedeeld, met de smalle kant georiënteerd op het noorden. De verschillende eigendommen binnen een maat werden niet, zoals elders wel gebruikelijk was, gescheiden door hekken of scheislootjes. Slechts was er een aanduiding door middel van paaltjes. De omvang en het eigendom van de kavels was schriftelijk vastgelegd maar moest vaak met behulp van getuigenverklaringen bevestigd of nader vastgelegd worden. De maatlanden werden onderling wel gescheiden door zogenaamde maatsloten. Bovendien hadden de maten gezamenlijk een grenssloot met de Meent.

Octrooi tot bedijking

Door de getijden van de Zuiderzee slibde er klei aan op de maatlanden, maar er kalfde ook stukken van af. Om hieraan een einde te maken verzochten en kregen de Gooise plaatsen op 9 maart 1633 van de Staten van Holland en West-Friesland vergunning om een zomerkade aan te leggen.(4) Behalve aan het ongewenst afkalven van de grond kwam door de aanleg van de kade ook een einde aan het overstromen van de maatlanden in de zomer. Dit maakte het mogelijk om na het hooien, vee te laten grazen. In de winter was er geen bezwaar tegen overstroming, juist had men daar voordeel van omdat er weer een laagje vruchtbare klei werd afgezet.Aangezien alle kavels op het noorden waren georiënteerd en daar dus aan deze zomerkade grensden was het vrij eenvoudig om alle eigenaren aan te spreken voor een deel van het onderhoud van de kade. Dit volgens het aloude principe 'die het water deert, die het water keer­t'. Ook een deel van de Oostermeent werd van een kade voor­zien. Om nu het onderhoud in goede banen te leiden en daarop toezicht te houden, stelden de besturen van Naarden, Huizen, Laren en Blaricum gezamenlijk acht kademeesters aan. Deze werden benoemd uit de ingelanden of grondeigenaren en waren belast met de schouw, maar ook waren ze verantwoordelijk voor het in goede staat houden van de duikers die aansloten op de maatsloten. Voor het onderhoud van de kade langs de Hilversumse Hogemaat en de Bijvang waren de daar door Hilversum benoemde schaarmeesters verantwoordelijk. De zeven duikers in de zomerkade vervulden een essentiële rol bij de afwatering van de maatlanden naar de Zuiderzee. Ze waren voorzien van een zeer eenvoudige sluisklep, die door de waterdruk bij eb en vloed de gewenste stand aannam. Bij eb werd het open gedrukt en bij vloed dicht. De waterdruk was in de maatlanden bij eb echter zeer gering, waar door het systeem niet altijd naar behoren werkte. Daar kwam nog bij dat de kademeesters en de meentmeesters van de Gooise Meent regelmatig van mening verschilden over wat nu de juiste waterstand behoorde te zijn. De meent was hoger gelegen ten opzichte van de maatlanden en waterde af op de Zuiderzee via de Gooiersgracht en de Viersloot. Als dit de meentmeesters niet snel genoeg ging, zette men ook wel eens een sluisje naar de maatsloten open. Deze liepen dan prompt over. Andersom kon het zijn dat een kademeester de sluisklep in de duiker van de maatsloten bij eb met behulp van een balk open zette. Als die dan bij vloed vergeten werd, kon het brakke water soms doordringen tot in de meent.(5)

Waterschap en Hoogheemraadschap

Het beheer van de zomerkade in de vorm zoals die geregeld was in het octrooi van 1633, omgezet in een reglement in 1828, hield stand tot 1927. De eigenaren vonden dat zij te weinig invloed hadden op het beheer. Bovendien werd steeds vaker afgeweken van de gewoonte kademeesters uit de ingelanden te benoemen. Anderzijds hadden de burgemeesters van enkele Gooise gemeenten geen behoefte meer aan invloed op de benoeming van de kademeesters. Dat was niet zo vreemd. Oorspronkelijk was deze bemoeienis voortgekomen uit hun jurisdictie over de achterliggende maatlanden. De maatlanden waren echter reeds in de periode 1820-1832 door ruil en herverdeling bij de aangren­zende gemeenten Huizen en Blaricum gevoegd. Dit was o.m. gebeurd om te voldoen aan een voorwaarde van de in 1832 ingevoerde kadastrale registratie die bepaalde dat een gemeente alleen uit aaneengesloten gebied kon bestaan. Blaricum ruilde toen met Laren bijvoorbeeld een stuk bouwland voor het Laarderangerecht.Toen dus in 1927 de ingelanden van de maatlanden meer zeggenschap wensten over het kadebeheer, konden de burgemeesters het daar wel mee eens zijn. Provinciale Staten van Noord-Holland namen het besluit tot oprichting van het Waterschap Gooische Zomerkade, met een direct door de ingelanden gekozen bestuur. In dit waterschap werden de Hilverumse Hogemaat, de Bijvang en de oostelijker gelegen Hoeven, Kampen en het laaggelegen gedeelte van de Gooise- of Oostermeent ook opgenomen, omdat deze alle profijt van de kade hadden. De eigenaren van deze gronden werden vanaf dat moment ook allen in de omslag (beheersbelasting) aangeslagen. In 1979 werd het waterschap met nog een groot aantal polders beoosten en bewesten de Vecht samengevoegd tot het Waterschap Drecht en Vecht, dat na nog een aantal fusies met ingang van 1 januari 1997 is opgaan in het Hoogheemraadschap Amstel, Gooi en Vecht.

Beheer en gebruik van de maatlanden

De kavels waren niet gescheiden door sloten of hekken, waardoor de maatlanden voor het oog een grote grasvlakte vormden. De percelen waren zeer smal en lang, in de angerechten hadden ze een gemiddelde maat van negen meter breed en 700 meter in de lengte. Door de gebrekkige afwatering, ook na de aanleg van de zomerkade, bleef het grasland in het voorjaar lang drassig en dus ongeschikt voor het houden van vee. In de zomer na de hooitijd werden de landen wel voor zogenaamde nabeweiding gebruikt.
Zoals er kademeesters waren voor het beheer van de zomerkade, zo werden ook voor de maatlanden toezichthouders aangesteld. Deze schaarmeesters waren onder meer verantwoordelijk voor de registratie en aanduiding van de eigendomsgrenzen van de kavels binnen een maat. Bovendien hielden ze toezicht op de nabeweiding, zij zorgden er voor dat elke eigenaar slechts zoveel vee op de maatlanden kon brengen als door de grootte van zijn perceel werd gerechtvaardigd. Verder hielden zij toezicht op het onderhoud van de maatsloten, de dammen en de hekken. De schaarmeesters werden door de besturen van de Gooise plaatsen gekozen uit de ingelanden. In de Laardermaat, de Hilversummer Hogemaat en de Bijvang waren drie van deze beambten aangesteld, in de overige maten twee. Of zij ook een salaris genoten is niet bekend. In de buitendijkse polders onder Naarden, waar een dergelijk toezichtsysteem functioneerde, mochten de schaarmeesters bij wijze van beloning voor hun werkzaamheden een zekere hoeveelheid vee laten grazen tijdens de nabeweiding.(6) De kavelgrenzen werden aangegeven met paaltjes waarop een nummer dat de eigenaar aangaf. Deze paaltjes staken een halve meter boven het maaiveld uit en stonden aan de zuidgrens van de maten langs de grenssloot. Ieder voorjaar werd gecontro­leerd of deze paaltjes vernieuwd moesten worden en of ze nog op de juiste plaats stonden. Dit vanwege eigendomsverwisselingen of het onrechtmatig verplaatsen van de paaltjes.(7) De hooibouw op de maatlanden werd in de 19e eeuw vaak verricht door de zogenaamde hannekemaaiers, lieden afkomstig uit Westfalen. Deze Duitsers trokken tegen de hooitijd naar Nederland en werden door de boeren voor dit werk ingehuurd. Voordat met het hooien werd aangevangen werden de kavelgrenzen nog eens nader aangegeven door in het verlengde van de paaltjes stevige rietstengels te plaatsen. Dit werd gedaan door de grasbazen, die door de schaa­rmeester werden benoemd. Er is nog een aantekenboekje uit 1845 van de schaarmeester Hendrik Rigter en de grasbazen Lambert Spil en Jacob Schipper bewaard gebleven waarin precies de eigenaren van de maatlanden, de angerechten en de kampen staan vermeld. (http://vertaal.blogspot.com) Ook staat aangegeven hoe groot elk perceel was en hoe het lag ten opzichte van de markeringspaaltjes. De omvang van de kavels werd aangeduid in oppervlaktematen die dateerden van voor de invoering van het metrieke stelsel. Eigenaardig is dat er voor de verschillende maatlanden in verschillende eenheden werd gerekend. Nu eens werd gesproken van voeten, dan weer van dammaten, zwadden of akkers. Dit hing zeer waarschijnlijk samen met de jurisdicties van de verschillende plaatselijke besturen, in de verschillende Gooise plaatsen werden namelijk ook onderling afwijkende maten ge­bruikt. Een zwad was oorspronkelijk de aanduiding van een zwaai met een zeis en was tevens de oppervlakte van een gemaaide strook met een breedte van een zwaai. De dammaat was de op­pervlak­te die in een dag gemaaid kon worden, een dagmaat dus.(8)
In 1720 stelde Lambert Lustigh een lijst op van de verschillende oppervlaktematen die in de maatlanden gehanteerd werden. Nog in 1823 heerste grote verwarring over de oude aanduidingen. De rijksoverheid verzocht de besturen van de Gooise gemeenten in verband met de invoering van het kadaster opgave te doen van de omvang van hun grondbezit. Het gemeentebestuur van Naarden kwam bij de beantwoording niet veel verder dan aan te geven dat Cadastratie (dus registratie en opmeting) daarover uitsluitsel moest brengen. Als voorbeeld van een onbegrijpelijke en voor het kadaster onbruikbare maat noemde men:
"En dan noch eindelijk heeft men eene maat van Groenlanden agter Huyzen gelegen en welke slegs in voeten verdeelt strekkende, evenals akkers, als hebbende geene bepaalde lengte, maar worden bij voetbreedte verhuurt en verkogt en dat heet in Gooyland ..... 1 voet". (9)
Hoewel na de invoering van het kadaster de maatlanden behoorden tot de jurisdictie van de gemeenten waaraan zij grensden, bleef de benoeming van schaarmeesters toch een voorrecht van de Gooise gemeentebesturen, zoals in het verleden gebruikelijk was. Dit had bijvoorbeeld het gevolg dat een Hilversumse burgemeester aan het begin van deze eeuw niet begreep waarom hij gerechtigd was schaarmeesters te benoemen voor de Hilversumse Hogemaat en de Bijvang, maatlanden die allang niet meer tot het grondgebied van zijn gemeente behoorden. In 1930 werd bij besluit van Provinciale Staten het instituut van schaarmeesters geregeld in het reglement van het waterschap. Vanaf dat moment werden schaarmeesters dus aangesteld en geïnstrueerd door het waterschapbestuur. (10) Uiteindelijk maakte de ruilverkaveling van de maatlanden, waardoor de perceel verdeling drastisch veranderde, een einde aan dit eeuwenoud maar verouderde beheer.
______________________________________


NOTEN:
1. De Eemlandtsche Leege Landen, ontginningen rond de mond van de Eem in de 12e en 13e eeuw. C. Dekker en M. Mijnssen-Dutilh 1995

2. Stadsarchief Naarden, Archief Burgerweeshuis Naarden, BWH/10.11, 30-11-1795.

3. Geschiedenis van Gooiland. Dr. D.Th. Enklaar en Dr. A.C.J. de Vrankrijker.

4. Streekarchief Hilversum, Collectie Perk, nr. 84, Stukken betreffende De Gooische Maatlanden en de Gooische Kade ca. 1370-1852.

5. Stadsarchief Naarden, Resolutieboek van Burgemeester en Adjunct Burgemeester en Raaden der Stad Naarden, OAN 37-1, dd 1714.Stukken betreffende het beheer van de Gooische Zomerkade, gelegen tussenNaarden en Eemnes, NAN 640, 1828-1870.

Archief Stad en Lande van Gooiland, Gooische Zomerkade 1633-1927, Waterschap de Gooische Zomerkade 1927-1975, nrs. 262 en 359, Kaart 'Meenten, Gooische Zomerkade', schaal 1 : 5000 (situatie van vóór de ruilver­kaveling van de Maatlanden)

6. Zes polders bij Naarden. C.M. Abrahamse. Tussen Vecht en Eem , jrg. 7, nr. 2, mei 1989. p. 115-118

7. Archief Stad en Lande van Gooiland, inv. nrs. 262 en 359

8. Naerdincklant, Gooische studies. Dr. A.C.J. de Vrankrijker. 1947
9. Stadsarchief Naarden, Brievenboek van Burgemeesters en wethouders, NAN 6,7 en 8, 1819-1826

10. De zeeweringen en waterschappen van Noord-Holland, G. de Vries Az. Haarlem, 1864; in de derde druk bewerkt door D. Kooiman, Alphen aan de Rijn. 1936.

11. Tussen Vecht en Eem jrg. 4 Dec. 1996 . De Gooische Zomerkade en de Maatlanden. - F.J.J. de Gooijer

12. Akte 122 Eemland

Akte van overeenkomst d.d. 1 november 1703, geschreven door schout Willem Verweij, tussen gecommitteerde geërfden van Eemnes Buitendijks benevens keurmeesters van de Grote Maten enerzijds en buurmeesters van Huizen, Laren en Blaricum mitsgaders kademeesters over de Gemeente- en Maatlanden achter Blaricum en Huizen anderzijds, inzake het 's winters inlaten van zeewater door de zeesluis in de Gooijergracht en het onderhoud door de Gooilanders van de dijk vanaf de Veendijk westwaarts tot aan de hoogte van Blaricum (Vetdijk) tegenover het blijven aansluiten van de Gooise kade aan de kade van het Rebous volgens de overeenkomst van 9 oktober 1660 o.s. en van laatstgenoemde kade aan de oplaag van de Grote Maten volgens de overeenkomst van mei 1695

------------------------------------
AFBEELDINGEN:

A. Stadsarchief Naarden NAN 486 : Stukken betreffende de werkzaamheden van het kadaster, de kadastrale leggers, de opmetingen, e.d. 1816-1912.

B. Stadsarchief Naarden OAN 127.6: Proces verbaal der Grensregeling van Naarden 1824, met een 'Figurative schets van de grensscheiding tussen de gemeente Naarden en Huizen', aug. 1824.

C. De ligging van de maatlanden en de zomerkade. (Topografische en Militaire Kaart van het Koninkrijk der Nederlanden, 1845-1850)

D. Op deze afbeelding wordt duidelijk hoe de oppervlaktemaat van een zwad, de breedte van een zeisslag van e naar f) tot stand kwam. Uit: Natuurlijke Historie van Holland. door J. le Franq van Berkhey.
____________________________________

F.J.J. de Gooijer

http://gooijer.netfirms.com

http://gooijer.nl.jouwpagina.nl



Bussumer, Laarder & Hilversumer Maat


Maatlanden aan de Zuiderzee


Rhijnlandsche Maat


Gooysche Maat


Gooische Maatlanden op de Gooilandkaart van ca. 1730. De schaal van de bovenzijde verschilt van de onderzijde.


Het beekje DE VIERSLOOT ontsprong in Het Harde van Blaricum. Het stroomde door de Meent en mondde uit in de Zuiderzee.


Artikel links



Geplaatst op 21 oktober 2014 12:46 en 5545 keer bekeken



Deel dit artikel via:





_
R
eacties van leden


Je reactie
Naam   Gast
Reactie   
  _
Captcha_Beveiligingsvraag

Welk dier is dit?
_





_
Redone  
13 mrt 2010 18:37
Hoi Frans, man wat maak je er toch een werk van, hoe lang ben je hier nu mee bezig??
Fijn weekend.
gr Ria :grin:

Gooilander  
13 mrt 2010 18:57
Dag Ria,
-- Jarenlang heb ik onderzoekjes gerdaan. Nu probeer ik de rsultaten vast te leggen. (op het internet) Vandaag vond ik een akte uit Eemland die betrekking had op de "'maatlanden" en die heb ik bij deze bestaande weblog gevoegd.
-- Overigens zijn deze oorspronkelijke Maatlanden door de gemeente Huizen volgebouwd. Bij google earth is de satellietfoto van het huidige kustgebied te bekijken.

hartelijke groeten,
Frans
_





_
Gooilander  
22 mrt 2010 11:58
Dag Catharina,
De tekst van het stuk heb ik in het verleden in een historisch tijdschrift geplaatst. Het is het resultaat van mijn onderzoekjes. (mijn EIGEN verhaal dus) Met die onderzoekjes ben ik jarenlang bezig geweest. De kadasterkaartdetails heb ik zelf in een archief gevonden. Er waren (voordien) maar weinig personen op de hoogte van het bestaan van de plattegronden.

groet
Frans

Gooilander  
22 mrt 2010 13:32
Hoe betrouwbaar zijn de statistieken? Soms zijn er per dag 60 bezoekers. (misschien lezen ze niets) Het aantal pages is soms 600 per dag. (vind het wel veel - maar ????) In het Gooi zijn wel degelijk belangstellenden en vaak worden gegevens van mijn hergebruikt. (plagiaat) Wie niet van historie houdt, zal zeker mijn stukjes niet lezen.
Sorry, ik ben druk met Museo Thyssen Bornemisza - zie schilderij Raod througt Corn Fields near the Zuiderzee. (Jacob Ruysdael)
frans
_





_
Gooilander  
22 mrt 2010 19:18
Dag Catharina,
Schilderijen maak ik niet. De tekst van deze weblog heb ik in het Hist. Tijdschrift TVE geplaatst in 1996. (TVE = TUSSEN VECHT EN EEM)

Ik wil nu een weblog maken over de fietsroute rond het Naardermeer. Die route heb ik uiteraard NIET zelf gemaakt. Ik wil er alleen aandacht aan besteden.

groet
Frans

Ofsen  
24 okt 2011 16:36
wat een werk heb je er altijd aan Frans. waar komt het bij jou vandaan om dat allemaal te onderzoeken. ondanks dat niet veel mensen een weerwoord geven, lezen velen toch je artikelen. nog nooit van maatlanden gehoord. weer wat geleerd. fijne avond nog.
_





_
Gooilander  
24 okt 2011 18:35
Dag Ofsen,
Bedankt voor je reactie.

Mijn bedoeling is om zo veel mogelijk gegevens uit het verleden vast te leggen. De afgelopen dagen heb ik een paar nieuwe afbeeldingen aangevuld.

groet
Frans

Ofsen  
04 mei 2013 12:57
prachtig artikel over oude tijden en de invloed van de zuyderzee.
Schaarmeesters. nooit van gehoord. weer wat geleerd Frans.
_