Delen     Populaire blogs     Volgende blog Ľ
Blog maken     Inloggen
_
_
GOOILAND
Geschiedenis van Gooiland van 900 tot 2007
_
Home__Weblog__Prikbord__Fotoblog__Videoblog__Foto's__Links__Gastenboek__Vrienden__Zoeken__Tip__Login
_

Welkom op mijn Weblog


http://gooiland.vijftigplusser.nl/?page=article&warticle_id=44460



Mijn Profiel

gooilander
Ik ben nu offline

• Mijn profiel
• Privť bericht sturen
• Als vriend toevoegen

Toevoegen als weblog vriend






Zoeken in Google
_



CategorieŽn Overzicht




Laatste Weblog artikelen




Fotoboeken


FAMILIE (2)
_
FAMILIE (1)
_

FAMILIE (1)
_
ERFGOOIERS (89)
_






Weblog Vrienden


Nog geen weblog vrienden toegevoegd.



Gastenboek berichten

David Hughes
20 oktober 2017 07:22
_
Heb je dringende leningen nodig om je financiële problemen op te lossen? Indien geïnteresseerd; neem dan contact met ons op via; E-mail: Paydayloans@li ve.com Telefoon: (512) 850-4970

Lieneke Opmeer
08 juni 2017 10:00
_
Deze pagina kwam tegen toen ik op zoek was naar de familie Majoor en met name Machiel Janszoon Majoor uit Laren. Hij is mijn overgrootvader, zijn dochter Engelina is mijn oma. Ik ben ook vernoemd naar haar. Verder ben ik heel erg benieuwd of er meer informatie over mijn overgrootvader bekend is. lienekeopmeer@ hotmail.com

Hans Klinkenberg
25 maart 2016 20:58
_
Joaox@live.nl




Watskeburt Op 50plusser.nl

Door Catharina69 om 06:59
_
Nieuwe Weblog reactie geplaatst

Door J.G.Alberti om 06:53
_
Nieuwe Foto van de dag geplaatst

Door J.G.Alberti om 06:51
_
Nieuwe Foto van de dag geplaatst

Door Catharina69 om 06:50
_
Nieuwe Weblog reactie geplaatst

Door Rosalina42 om 06:47
_
Nieuwe Forum reactie geplaatst

Door Rosalina42 om 06:47
_
Nieuwe Forum reactie geplaatst

Door Rosalina42 om 06:45
_
Nieuwe Forum reactie geplaatst

Door Catharina69 om 06:44
_
Nieuwe Weblog reactie geplaatst





_

Andere artikelen



NAARDENSE STADSPOMPEN


Stadspomp naast stadhuis - 1890

Gooi en Eemlander 16-11-1988
Door Agnes Zuiker
__________________________
HISTORISCHE WATERPOMP TERUG IN
NAARDENS STADSBEELD
______________________________
‘n Emmertje water halen …………

“ De Heeren Burgemeesteren en regeerders der stad Naarden presenteren bij inschrijvinge aan de minst eyschende publicq aan te besteden de defecten van het werk, aangenomen by Jan Spelt volgens het bestek of besteding betreffende het verniewenvan de stadspompen, kokers en toekehooren van dato den 28 feb. 1743 “

In dat jaar stonden er in de vestingstad dus al gedurende ten minste zes jaar stadspompen, waaruit de inwoners hun water konden putten. Maar aannemer Jan Spelt had zijn werk kennelijk toch niet erg secuur uitgevoerd, want de meeste waterpompen verkeerden in niet al te beste staat. Op tal van plaatsen in de vestingstad moesten de pompen dan ook vernieuwd. Ook diverse kokers, het omhulsel van de pomp, moet worden vervangen of gerepareerd. En alles mocht natuurlijk ook niet veel geld kosten. In dezelfde brief uit 1749 lezen we dat de aannemer, die de eer van de herstelwerkzaamheden te beurt viel, dat werk
“ binnen den tyd van twaalf weeken na dato deeses” voor elkaar moest hebben. En er moesten “ agt nieuwe bequame pompen van greene hout ter lengte als vereyst werd “ worden geïnstalleerd, alsmede achttien nieuwe kokers. Bovendien moest de aannemer vier tot vijf reparaties aan de oude kokers uitvoeren.
De uitverkoren aannemer werd uiteindelijk Jan Perk Kruyf, die deze arbeid voor de prijs van 178 gulden wel op zich wilde nemen. Maar hij moest er wel wat voor over hebben. “ Den aanneemer sal ter plaatse alwaar nieuwe pompen moeten worden gestelt, de putten van dezelve visiteeren, en alle onrynighyd dezelve moeten wegnemen en suyveren“
Wie bedenkt dat de meeste waterpompen vlakbij een waterput stonden, waarvan het door menselijke en dierlijke uitwerpselen vervuilde water van de stadspomp terecht kwam, is duidelijk dat dit niet het lekkerste werkje was. Maar daarmee is Jan Perk Kruyf er nog niet “ de straaten welke door ’t vernieuwen en repareeren sullen moeten worden opgebroken, sal de aanneemer ten sijnen kosten behoorlijk moeten herstellen. De pompen die hy vernieuwt sal hy ten synen kosten twee maanden na dat die gevisiteert en geset sullen syn, moeten gangbaar houden“

De replica

De originele Naardense stadspomp is drie meter hoog en bestaat uit een vierkante houten kolom (de koker), met een kopen kap. Onder de koker, die blauw is geschilderd, staat een bak uit natuursteen om het opgepompte water op te vangen. De pomp heeft koperen tuit en een gietijzeren zwengel van een meter lang.
De replica, een geschenk van het Provinciaal Elektriciteitsbedrijf Noordholland (PEN) ziet er echter wat anders uit. In de eerste plaats is de houten koker niet blauw, maar groen geverfd. Op het Naardense gemeentehuis is men van mening dat de kleur blauw niet past in het straatbeeld. Daarom heeft men voor groen gekozen, een minder in het oog springende kleur. De tweede verandering is te vinden in de zwengel. Die is niet, zoals vroeger, in gietijzer gegoten, maar gemaakt van staal. Gietijzeren zwengels worden tegenwoordig niet meer vervaardigd. De stalen zwengel is zwart geschilderd, om zo toch enigszins de kleur van gietijzer te benaderen. De koperen delen van de pomp blijven ongeschilderd. Het natuursteen voor de opvangbak is afkomstig uit België. Onze zuiderburen hebben de bak ook gemaakt. De totale kosten van de replica bedragen twintig mille.
Uit deze nieuwe ‘historische’ pomp komt water, net zoals dat in vroeger tijden het geval was. Alleen komt er geen grondwater meer uit de koperen tuit, maar is de pomp op de waterleiding aangesloten. Die constructie heeft de gemeente nog heel wat hoofdbrekens gekost. Het probleem was, dat Naarden de pomp zo natuurgetrouw mogelijk wilde laten functioneren. Om dat voor elkaar te krijgen zou de druk, net zoals vroeger het geval was bij het oppompen van grondwater, steeds moeten wegvallen. Een waterleiding levert echter een permanente druk. Om dat probleem te omzeilen, is er in de pomp een reservoir ingebouwd. Als de zwengel nu wordt bewogen, gaat de kraan open waardoor het reservoir vol loopt. Daarna komt er gedurende twintig seconden water uit de tuit en dan moet er weer worden gezwengeld.

Vervuild grondwater

De kwaliteit van het water speelde ook in de vorige eeuw een grote rol. Het grondwater dat de Naarders uit hun stadspompen haalden, bleek lang niet altijd zuiver. Aangezien er echter geen andere manier was om aan water te komen, werd het toch gedronken en vormde zodoende een bron van besmettelijke ziekten.
Gemeentebode P. Vuijst, geboren en getogen Naarder, heeft een archief aangelegd met oude documenten uit deze tijd. Daarin zijn onder andere notulen te vinden van raadsvergaderingen vanaf het jaar 1881. In die verslagen geven diverse raadsleden hun mening over de stadspompen. Tijdens de vergadering van 27 oktober is er een twist ontstaan over de pomp in de Kattenhaagstraat, die kennelijk is weggehaald. Het raadslid Van Asperten dringt aan op de wederplaatsing van de pomp
“vermits het water uit de pomp tegenover ’De Vijf Loodsen’ niet drinkbaar is” Zijn voorstel wordt afgewezen.
Een maand later doen bewoners van de Kattenhaagstraat een beroep op de gemeente om de pomp toch op zijn oude stek terug te zetten.
“vermits in er pompen bij De Vijf Loodsen en in de Vrouwenstraat bij lage waterstand spoedig gebrek aan water is, waardoor het water onsmakelijk wordt, terwijl in de onmiddellijke nabijheid van de pomp van eerstgenoemde eene put voor faecalieën is”
Bij de beruchte plek staan namelijk veel paarden, wier uitwerpselen zich via het grondwater vermengen met het drinkwater. Van Asperen vraagt om een onderzoek naar het water uit de pomp bij De Vijf Loodsen, hetgeen wordt toegezegd. Het resultaat is niet best en in de jaren die daarop volgen, wordt op steeds meer stadspompen een bordje aangebracht met de tekst ’Ongeschikt als drinkwater’
De kwaliteit van het Naardense water gaat met sprongen achteruit. Tot echte epidemieën komt het gelukkig niet, maar de raad toont zich uitermate bezorgd over de gezondheid van de burgers. In januari1912 vindt tenslotte een grootscheeps scheikundig onderzoek plaats, dat wordt uitgevoerd door een militair apotheker te Utrecht. In het water wordt een veel te hoog percentage bacteriën aangetroffen. Ook bevat het water een te hoge concentratie chemische stoffen.
“De woningen 489 en 490 in de Pijlsteeg hebben samen één welput, gelegen in de kelder van nummer 490. De omgeving is zeer onzindelijk; op drie meter afstand bevindt zich een beerput voor beide gezinnen. Tusschen beer- en welput is een privaat. In de nabijheid is bovendien het kolkje voor afvoer van manege-water. De bodem is sterk verontreinigd”
en zo gaat het rapport bladzij na bladzij verder. De gemeente Naarden aarzelt niet lang. Een commissie stort zich op de zaak en draagt het college van burgemeester en wethouders in oktober 1917 op, een begin te maken met het verwijderen van de stadspompen. Het doek voor de Naardense waterpomp is definitief gevallen.
-----------------------------------------------------------------------



NAARDENSE STADSPOMPEN EN BEERPUTTEN

Door F.J.J. de Gooijer

Op de hoek van de Raadhuisstraat en de Marktstraat in Naarden staat een houten waterpomp. Het is een replica van de oude stadspompen, waarvan er ooit 30 stuks binnen de vesting stonden. Naarden liep in 1900 wel voorop met de elektriciteitsvoorziening, maar met de aanleg van waterleiding wilde het maar niet lukken. Veel inwoners zagen de noodzaak daar niet van in. Veel huizen hadden de beschikking over een eigen pomp en een regenwaterput. Het regenwater was ’zacht’ en werd vooral gebruikt voor de was.

De overige bewoners maakten gebruik van de stadspompen die in de straten stonden. Generaties bewoners waren ermee vertrouwd. Minstens vanaf het midden van de 18e eeuw zorgden de stadspompen voor de openbare watervoorziening. Het binnenstadje was op zandgrond gebouwd en het grondwater zat niet al te diep. De wel waarop iedere pomp stond, lag slechts circa drie meter onder het straatoppervlak. Zandgrond was tevens ideaal voor het gebruik van beerputten, bestaande uit los gestapelde stenen. Een dergelijke put raakte niet snel vol, want de vloeibare bestanddelen werden opgenomen door het omringende zand. Slibde de put dicht, dan was dat geen probleem, een nieuwe stapelput werd een eindje verder aangelegd.

Het was de bewoners wel opgevallen dat het water van de ene pomp verschilde van dat van een andere pomp. Als het water merkbaar vervuild was kwam er een bordje ‘GEEN DRINKWATER’ Sommige pompen waren populair, omdat het als drinkwater beter smaakte. Men liep daarvoor graag een straatje om.Op oude ansichtkaarten van vestingstraten zijn de pompen goed te zien. De foto’s zijn zwart/wit en alleen de witte belijning is zichtbaar. In tegenstelling tot de groene kleur van de replica, waren ze blauw geschilderd.

In de Kloosterstraat stond een stadspomp bij de ingang van de Weeshuiskazerne. Het is mogelijk dat die pomp de gemeenteraad voor het blok heeft gezet. De gezondheid van dicht op elkaar gelegerde militairen kon bij slechte waterkwaliteit tot ziektes leiden. Het zal dan ook niet toevallig zijn dat het water van alle openbare pompen onderzocht werd in een laboratorium van het leger.

Uit het onderzoek bleek, dat veel pompwater vervuild was door de directe aanwezigheid van beerputten en mestvaalten. Inmiddels was men in 1904 wel begonnen met de aanleg van de waterleiding. De aansluitingen op de waterleiding waren in het begin op vrijwillige basis. Veel inwoners bleven zich behelpen met het gratis pompwater.

Ter bevordering van het waternet kregen de aangeslotenen aan de post van hun deur een klein rond blauw schildje. Met goed fatsoen kon je dan niet achterblijven. Het duurde tot 1919 voordat het gemeentebestuur de beslissing nam om ook de laatste stadspompen op te ruimen.
-----------------------------------------------------------------------
Afbeeldingen:
1. Stadspomp naast het stadhuis van Naarden - situatie ca. 1890

2. Op de hoek van de Raadhuisstraat en Marktstraat staat een replica van een oude stadspomp. Hoewel de oorspronkelijke kleur blauw was, heeft B&W besloten de pomp een groen kleurtje te geven. Naast de pomp: Frans de Gooijer

3. Op het erf van de Naardense stadsboerderij Zwanenburg stond een houten waterpomp. De foto uit 1944 toont een onbekend meisje. Achter de pomp staat de elfjarige Frans de Gooijer. --
Tijdens de Hongerwinter werd de waterleiding afgesloten en werd door de buurt druk gebruik gemaakt van de pomp.

4. In de Kloosterstraat stond de stadspomp naast de poort van de Weeshuiskazerne. De soldaten vulden hier hun veldfles voordat ze op mars gingen.

5. De straat naast het Naardense stadhuis omstreeks 1905.
Oorspronkelijk was de straatnaam 'Wijde Marktstraat', thans Raadhuisstraat. Op de foto staan 2 bomen en twee pompen.
De achterste boom, bijgenaamd 'De Dikke Boom', staat er nog steeds.

________________________________________________
Overige bronnen:

-- DE OMROEPER nr. 2 april 1989 - De Stadspompen - door SCHAVER (Stichting Vijverberg Naarden)

-- DE GESCHIEDENIS VAN NAARDEN - door J.H. Maas en A. Maas - 1950
___________________________________________

http://gooijer.netfirms.com


http://gooijer.nl.jouwpagina.nl



Replica Naardense stadspomp


Pomp bij stadsboerderij Zwanenburg - 1944


Poort Weeshuiskazerne met stadspomp


Stadspomp in de Raadhuisstraat van Naarden


Artikel links



Geplaatst op 15 november 2016 19:20 en 5929 keer bekeken



Deel dit artikel via:





_
R
eacties van leden


Je reactie
Naam   Gast
Reactie   
  _
Captcha_Beveiligingsvraag

Welk dier is dit?
_





_
Redone  
04 sep 2007 23:29
Hoi Frans, grappig de stadsboerderij Zwanenburg, in de plaats Zwanenburg heb ik heel lang gewoond.
En in Zeeland kwam ik een landgoed Zwanenburg tegen. Leuk he?
Hartelijke groeten Ria

Gooilander  
05 sep 2007 12:12
Hallo Redone,
Binnen de vestingwallen van het stadje Naarden stonden zogenaamde stadsboerderijen. Mijn ouders woonden (en werkten) daar vanaf 1927.
Het was een 17e euwse boerderij. In de 19e eeuw boerde daar een zekere Zwaan. Deze man kwam uit 's Graveland. Dat dorp staat bekend om de 17e eeuwse Buitenplaatsen, zoals o.a. Swaenenburch.
Mogelijk bracht dat boer Zwaan op het idee om de tekst Zwanenburg op zijn toegangshek te zetten.
groeten,
Frans
_





_
Ofsen  
08 mrt 2012 14:06
wat zullen de mensen in die tijd veel troep binnen gekregen hebben. als wij dit zouden krijgen in deze tijd zouden we doodziek worden, vroeger blijkbaar niet of minder. 178 gulden voor al die werkzaamheden. :grin: tegenwoordig zijn dat voorrij kosten.

Gooilander  
08 mrt 2012 14:52
Hallo Ofsen,

In mijn internet correspondentie heb ik met iemand geschreven over de TROPENJAREN. (zie WIKI Tropenjaar) De tropenjaren telden dubbel voor Hollanders die uitgezonden werden naar Ned. Indie. Dat wil zeggen dat een KNIL militair die uitgezonden werd eerder pensioen kreeg dan een KNIL militair die geboren en getogen was in Ned. Indie. KLOPT DAT ???

groet
Frans
_





_
Ofsen  
08 mrt 2012 16:01
dat klopt Frans. ze tellen inderdaad dubbel. dus zit je ook eerder aan je pensioen. vaak gingen officieren en onderoff. met 50 of 55 al met pensioen.
groeten.